بیماری ابولا (Ebola Virus Disease)

بیماری ابولا (Ebola Virus Disease)

بیماری ابولا (Ebola Virus Disease)

بیمــاری ابولا

ابولا اولین بار در سال 1976 در یکی از استان های سودان و نیز منطقه ای در نزدیکی زئیر جایی که هم اکنون جمهوری دمکراتیک کونگو واقع شده است گزارش شد و نام این بیماری از رودخانه ای واقع در همین منطقه گرفته شده است. خاستگاه بیماری کشورهای آفریقایی واقع در نواحی جغرافیایی زیر صحرای آفریقا می باشد. همه گیری کنونی در غرب آفریقا،که اولین موردش در ماه مارس 2014 گزارش گردید، بزرگترین و پیچیده ترین همه گیری ابولا به لحاظ میزان شیوع و مرگ ومیر از ابتدای پیدایش بیماری تاکنون بوده است. بیماری ابتدا در گینه گزارش شد که به دنبال آن ابولا از راه مرز های مشترک به  دو کشور همسایه یعنی لیبریا و سیرالئون سرایت پیدا کرد.
هم اکنون تمام مناطق این سه کشور درگیر این بیماری شده اند، در حالی که بیماری به صورت موردی در کشور آمریکا (دالاس، تگزاس و نیویورک)، اسپانیا (مادرید)، نیجریه و مالی و سنگال دیده شده است و در مجموع 8 کشور هستند که بیماری در خاک کشورشان راه پیدا کرده است. براساس آخرین گزارش سازمان جهانی بهداشت (5 نوامبر 2014)، تا کنون 13042 مورد بیماری مشاهده شده است که 7991 مورد از لحاظ آزمایشگاهی تایید شدند و 4818 نفر از این افراد جان خود را از دست دادند. تعداد 546 نفر از کارکنان بخش بهداشت و درمان به این بیماری مبتلا گردیدند که از این تعداد 310 نفر با مرگ مواجهه شدند.

عامل این بیماری مهلک، ویروس ابولا از خانواده فیلوویروس هاست که حاوی یک RNA تک رشته ای می باشد. همانند بقیه فیلوویروسها، ویروس ابولا از نظر ریخت شناسی ظاهری عصا مانند، U شکل و گهگاه کلاف در هم تنیده و کرم مانند دارد. طول این ویروس حدودا 80 نانومتر است که به 1400 نانومتر هم می رسد. این ویروس بعد از تماس با بدن به سطح سلولهای خاصی می چسبد و با ادغام پوشش بیرونی این ویروس با غشای سلول هدف، ویروس قادر خواهد بود نوکلئوکپسید خود را که حاوی ژن های عملکردی ویروس است به داخل سلول رها کند. بعد از این مرحله RNA پلیمراز ویروس فعال می شود و پروتئینهای ساختاری و عملکردی ویروس ساخته می شوند و این اجزای ویروسی در داخل سیتوزول سلول سرهم شده و با ادغام با غشای سلول هدف تبدیل به ویروس بالغ می شوند. این ویروس ها توانایی تکثیر در سلولهای مجاور را پیدا می کنند.

سلولهایی که بیشتر مورد حمله ویروس ابولا قرار می گیرند شامل سلولهای اندوتلیال، ماکروفاژ، منوسیت و سلول کبدی می باشند و از این میان ماکروفاژها اولین سلولهایی هستند که تحت تاثیر این ویروس قرار می گیرند. 3 الی 4 روز بعد از تماس با ویروس، حمله و تخریب سلولهای اندوتلیال جدار رگها توسط ویروس ابولا منجر به آسیب عروق اندام های مختلف بدن می گردد که این ضایعات میتواند باعث خونریزی های شدید و در نتیجه ادم، شوک هیپوولیمیک و نهایتا مرگ گردد.

ابولا یک بیماری فوق العاده خطرناک محسوب می شود که براساس آمارها از همه گیری های گذشته، بین 25 تا 90 درصد مبتلایان علامت دار را به کام مرگ کشانده است. مرگ و میر در همه گیری جدید غرب آفریقا حدود 50 درصد است در حالی که مرگبارترین نوع ابولا در سال 2003 در کونگو 90 درصد مرگ و میر را در بین مبتلایان نشان می داد.

علایم و نشانه های بیماری ابولا

فاصله زمانی بین تماس با ویروس و بروز علایم می تواند بین 2 تا 21 روز متفاوت باشد، ولی متوسط این زمان 8 تا 10 روز می باشد. تا زمانی که علایم معمولا با وقوع ناگهانی تب بالای 38 یا 39 درجه سانتیگراد، سردرد، خستگی، درد عضلانی و مفصلی شروع می شود و به دنبال آن علایم گوارشی مانند اسهال، تهوع و استفراغ و دردهای شکمی بوجود می آید. بعد از این مراحل فرد ممکن است دچار تنگی نفس، درد قفسه سینه، ادم تنفسی، سردرد و عدم ادراک زمانی و مکانی گردد. تمام افراد مبتلا به ویروس تا حدی نشانه ای از کاهش سرعت انعقاد خون از خود نشان می دهند به طوری که خونریزی از غشاهای مخاطی و محل تزریق دارو در 50 درصد افراد دیده می شود و در برخی از موارد خونریزی داخلی و سطحی شدید از 5 تا 7 روز بعد از شروع علایم بیماری مشاهده می شود.

بهبودی بعد از 7 تا 14 روز از بروز علایم بیماری رخ می دهد. مرگ نیز معمولا بعد از یک تا دو هفته و به علت افت شدید فشار خون ناشی از خونریزی و ازدست دادن مایعات بدن حادث می شود. کسانی که زنده می مانند مدتی از عوارض بیماری شامل التهاب کبدی و کلیوی، دردهای شدید عضلانی و مفصلی و نیز کاهش سطح شنیداری و بینایی رنج خواهند کشید.

انتقال بیماری

از آنجاکه میزبان و مخزن اصلی ویروس در طبیعت به خوبی شناخته نشده است، چگونگی انتقال این بیماری به انسان در آغاز هریک از همه گیری ها ناشناخته باقی مانده است.  با این وجود محققان بر این باورند که نخستین بیماران، ویروس را از منابعی از قبیل خفاش و پستاندارانی مانند میمون و گوریل وارد بدن خود کرده اند. بعد از این انسان می تواند از راههای مختلفی این بیماری را به فرد دیگری منتقل کند.

فردی که به مرحله عفونی یا علامت دار بیماری می رسد میتواند بیماری را از راه تماس مستقیم به افراد دیگر منتقل کند. بیماری از راههای مختلفی منتقل می شود که شامل این موارد است؛ خون و مایعات بدن بیمار مانند بزاق، ادرار و مدفوع، ترشحات مخاطی که می تواند از راه پوست آسیب دیده یا غشای مخاطی، فرد سالم را درگیر کند، اشیایی مانند سوزن آلوده به ویروس و تماس با حیوانات ناقل مثل خفاش و میمون.خوشبختانه ابولا از طریق هوا، آب و نیز غذا عموما منتقل نمی شود و شواهدی وجود ندارد که گزش حشرات به انتقال بیماری کمک کرده باشد.

با توجه به این نکات، افراد کادر پزشکی و خویشاوندان نزدیک بیمار که در معرض تماس با مایعات مخاطی بیمار هستند، بیشترین احتمال را برای گرفتار شدن به این بیماری مهلک دارند و در طی همه گیری های ابولا، ویروس به سرعت در بخش های مختلف بیمارستانها و کلینیک های مراقبت ویژه پخش می شود. به همین خاطر در اختیار قرار دادن وسایل و تجهیزات پزشکی (ترجیحا یکبار مصرف) به این افراد پر خطر از اساسی ترین راههای کنترل همه گیری می باشد.

افرادی که دوره بهبودی را طی کردند دیگر بیماری را منتقل نمی کنند. اگرچه انتقال بیماری از راه تماس جنسی مشاهده نشده است، ولی مردانی که از بیماری رهایی می یابند به مدت سه ماه ویروس را در مایعات جنسی خود نگه داری می کنند. به این دلیل به این افراد توصیه می شود تا از تماس جنسی در این مدت ممانعت کنند.

پیشگیری از بیماری ابولا

از آنجا که ابولا در بیش از 50 درصد موارد باعث مرگ و میر در همه گیری های مختلف شده است، بهترین روش مقابله با آن پیشگیری می باشد. در حال حاضر هیچ واکسن تایید شده ای برای ابولا در دسترس نیست. بنابراین کنترل موفق بیماری به مجموعه ای از عملکردها مانند مدیریت افراد مبتلا، نظارت، ردیابی  و قرنطینه نمودن موارد مشکوک، اقدامات تشخیصی سریع و مطمئن، آموزش افراد جامعه و دفن اجساد به صورت ایمن و.... بستگی دارد. در این راه آموزش افراد نزدیک فرد بیمار از اهمیت شایانی برخوردار است. لذا به منظور جلوگیری از تماس با خون و مایعات بدن بیمار، این افراد در مواقع پرستاری بیمار می بایست از دستکش و ماسک و ملزومات مناسب استفاده کنند. شستن مرتب دست ها با مایعات ضدعفونی کننده بعد از ملاقات با بیمار از موارد اجباری در فرایند پیشگیری می باشد. موارد دیگر شامل دفن سریع و ایمن اجساد، شناسایی و تحت نظر قرار دادن افراد مشکوک تا 21 روز، جداسازی بیماران از افراد سالم ترجیحا در بخش های ایزوله، شستشو و گندزدایی مرتب سطوح آلوده می باشد. پوشش لیپیدی ویروس باعث حساسیت ویروس به محلول های لیپیدی و پاک کننده های معمولی می شود. ویروس توسط گرمای 60 درجه سانتی گراد برای 30 دقیقه واسیدی شدن محیط تخریب می شود. ولی در خون در دمای اتاق ممکن است تا چند هفته زنده بماند.

افراد کادر پزشکی به علت تماس مکرر با این بیماران می بایست تدابیر شدیدتری در این موارد انجام دهند و توصیه شده است که در تماس های نزدیک (حدود یک متر) با بیمار، پوشاندن کل صورت با استفاده از محافظ شیشه ای یا پلاستیکی، عینک ایمنی، ماسک وکلاه مخصوص به همراه دستکش لاستیکی غیر  قابل نفوذ اجباری است.

تشخیص بیماری

لوکوپنی در شروع بیماری شایع است و متعاقبا نوتروفیلی ممکن است ایجاد شود .شمارش پلاکت به زیر 50000 و گاه بسیار کمتر می رسد. در مراحل ابتدایی، تشخیص افتراقی ابولا از بیماری های تب زای عفونی دیگر مانند مالاریا، تب تیفوئید و مننژیت بسیار دشوار است. به همین دلیل از روشهای آزمایشگاهی شامل الایزا، ردیابی آنتی ژنهای ویروس، PCR و کشت ویروس برای تایید بیماری استفاده می شود. نمونه های تهیه شده از بیماران شدیدا آلوده کننده بوده وخطر زیست محیطی بسیار بالایی دارد.

درمـان بیماری ابولا

اگرچه بسیاری از شرکتهای داروسازی مشغول تولید و عرضه واکسن و داروی موثر برای مقابله با ابولا هستند، لیکن در حال حاضر هیچ داروی ضد ویروسی برای درمان ابولا در دسترس نیست و هیچ روش درمانی تایید شده ای برای مقابله با این ویروس وجود ندارد، اگرچه اقدامات حمایتی می تواند درکاهش مرگ و میر بیماری اهمیت داشته باشد. به عنوان یک اصل کلی، هر چه روند تشخیص و شروع اقدامات درمانی زودتر انجام گیرد، احتمال زنده ماندن فرد بیشتر می شود.

اقداماتی که در حال حاضر برای این بیماران انجام می شود شامل جبران از دست دادن مایعات و الکترولیتهای سرمی از راه وریدی، رساندن اکسیژن، کنترل مداوم فشار خون و درمان عفونتهای همراه ناشی از کاهش عملکرد سیستم ایمنی می باشد. در این میان سیستم ایمنی فرد نقش مهمی در شدت ابتلا به بیماری و نهایتا بقای بیمار دارد. درمانهای حمایتی دیگر شامل کنترل درد و تب، تهوع واستفراغ و اضطراب می باشد. فرآورده های خونی همچون گلبول قرمز پک شده، پلاکت و پلاسمای تازه فریز شده ممکن است در برخی بیماران مورد استفاده قرار گیرد. درمانهای دیگر از قبیل مصرف داروهای ضد مالاریا،انواع آنتی بیوتیکها و همچنین اینترفرون ها هیچ یک اثری بر بهبودی فرد مبتلا نداشته اند. به علت ماهیت خونریزی دهنده بیماری، می بایست از مصرف مسکن هایی مانند آسپیرین و ایبوبروفن ممانعت شود.

افراد پس از بهبودی تا 10 سال آنتی بادی ویروس را در بدن خود حفظ می کنند ولی اینکه آنتی بادی ذکر شده قادر به محافظت آنها از دیگر گونه های ویروس ابولا می باشد یا نه، مشخص نیست.

طی چندین سالی که از هجوم ویروس ابولا می گذرد، کارهای زیادی برای تشخیص، اپیدمیولوژی و نحوه سرایت ابولا صورت گرفته است، ولی هنوز راه و نحوه دقیق سرایت آن مشخص نشده و تنها می توان گفت که احتمالا ابولا از طریق تماس با خون یا دیگر مایعات بدن و همچنین ترشحاتی همچون خلط افراد آلوده به این ویروس به افراد سالم منتقل می شود. به همین ترتیب تاکنون قدم های موثری برای پیشگیری و درمان این بیماری مهلک صورت نگرفته است. متاسفانه به دلیل اینکه این بیماری فقط در کشورهای فقیر آفریقایی که سطح بهداشت پایینی دارند شیوع دارد، شرکتهای داروسازی بزرگ دنیا رغبتی به انجام مطالعات وسیع روی تولید واکسن و داروی ضد ابولا از خود نشان نداده اند و به همین دلیل مورد انتقاد شدید مجامع پزشکی دنیا قرار گرفته اند. حال باید دید اکنون که ابولا یک تهدید بزرگ جهانی از نظر سازمانهای بهداشتی دنیا محسوب شده است، چه اقدامات موثری برای مقابله با این بیماری و امراض مشابه صورت می گیرد.

وبسایت داروخانه مرکزی امام رضا مشهد | بانک اطلاعات دارویی ، اخبار و مقالات پزشکی

به اشتراک گذاری:

برچسب ها: ویروس ابولا

درج نظر


تاکنون نظری برای این مطلب درج نشده است.