تشخیص هپاتیت C ، روش های پیشگیری و درمان آن

تشخیص هپاتیت C ، روش های پیشگیری و درمان آن

تشخیص هپاتیت C ، روش های پیشگیری و درمان آن

هپاتیت سی یک بیماری عفونی-ویروسی می باشد که توسط ویروس هپاتیت سی بنام HCV ایجاد می‌شود . این ویروس دارای پوششی با RNA مثبت است و جزو فلاوی ویروس طبقه بندی می شود . آلودگی به این ویروس باعث التهاب در پارانشیم کبد می‌گردد. در بیشتر موارد٬ آغاز این بیماری بدون نشانه(سمپتوم) است اما در مراحل پیشرفته‌ به‌ صورت سیروز کبدی و در موارد کمتر سرطان کبد بروز می‌کند. واگیری بیماری از راه خون آلوده انجام می‌گیرد، و در بیمارانی که پیشینه بکارگیری مواد مخدر تزریقی، انتقال خون آلوده، یا خالکوبی با سوزن آلوده را دارند بیشتر دیده می‌شود. از دیگر راه‌های انتقال ارتباط جنسی است که درصد کمتری را به خود اختصاص می‌دهد. اغلب کارسینوم در یاخته‌های کبدی پی‌آمد این هپاتیت است. درمان اصلی آن با کمک انواع اینترفرون بویژه آلفا و نیز داروی ریباویرین است. دچارشدن به این بیماری از بیشترین زمینه‌سازهای پیوند کبد در جهان به شمار می‌رود .

نشانه و علائم هپاتیت سی

  • عفونت حاد: تاحدود دو ماه پس از آلودگی با ویروس HCV علائم و نشانه مهمی بروز نمی‌کند و بیش‌تر با بی‌حالی(آستِنی) و علائم آنفولانزا همراه است. پس از علائم اولیه (پرودروم) که ممکن است چند هفته طول بکشد٬ زردی بروز کرده و گاهی نیز ورم متقارن در مفاصل و حتی کریوگلوبولین‌امی و گلومرولونفریت نیز بروز می‌کند. مدفوع بیمار بی‌رنگ و ادرار تیره است و در آزمون کلینیکال به راحتی می‌توان کبد را احساس و لمس نمود.
  1. عفونت مزمن: بیماری بیش از شش ماه طول کشیده و نشانه بهبود دیده نمی‌شود. در این حالت دوران بیماری به چهار پایه(فاز) تقسیم می‌شود
  2. فاز ثابت و غیر ثابت از نظر پروسه نکروز کبد.
  3. دوره‌های تشدید حمله‌ها شبیه به روند و پروسه‌های التهابی در هپاتیت حاد
  4. سیر تکاملی و تدریجی به سوی سیروز کبدی با حفظ عملکرد کبد
  5. رسیدن به دور سیروز کبدی همراه ازدست رفتن عملکرد کبدی

ویروس‌شناسی

عامل بیماری یک ویروس است از نوع آر.ان‌.ای تک رشته مثبت و پوشش‌دار٬ باندازه ۵۰ نانومتر که جزو فلاوی ویروس طبقه بندی می شود و دارای شش ژنوتیپ اصلی است.

راه‌های انتقال

اصلی‌ترین روش انتقال در هپاتیت‌ سی عامل خون است. اما راه‌های گوناگون نیز باید در دیدگاه ایمنی قرار گیرند.

  1. انتقال از مادر به فرزند(پریناتال): انتقال مادر به جنین درمورد هپاتیت سی در رده نادر قرار گرفته و احتمال آن به بیش از ۱۰٪ نمی‌رسد. هرچند عموما و در مورد همه نوع هپاتیت در طی حاملگی و زایمان٬ در مادران بدون دریافت اقدامات پیشگیرانه٬ احتمال انتقال به ‎۹۰% می رسد. ۵ تا ۱۰ درصد از موارد انتقال مادر به جنین در طی ۶ ماهه اول اتفاق افتاده و عمده انتقال در سه ماهه آخر بارداری و زایمان اتفاق می افتد. احتمال انتقال هپاتیت C از این طریق حدود ‎۶% است که در مادرانی که HIV و HCV با هم دارند این نسبت به ‎۱۷% می رسد و درضمن٬ شیردهی موجب سرایت هپاتیت C نمی شود.
  2. انتقال از طریق ارتباط جنسی: درصد انتقال هپاتیت C از این راه نسبت به هپاتیت نوع بی کمتر است(اماهرگز به صفر نمی‌رسد). میزان انتقال برای همسران افراد آلوده که ریسک فاکتور دیگری نداشتند ‎۱/۵% ذکر شده است. میزان انتقال در بین مردانی که همسران HCV-Ab مثبت داشتند تفاوتی با مردانی که همسران HC-Ab منفی داشته‌اند ندارد. اما برعکس در زنانی که همسران آلوده داشته‌اند این نسبت ۴ برابر حالت عکس بوده‌است. در بین افرادی که رفتارهای جنسی پر خطر داشته‌اند این رقم چند برابر سایر افراد جامعه است و برای اطمینان بیشتر٬ استفاده از کاندوم توصیه می‌شود.
  3. تزریق خون و فرآورده‌های خونی و پیوند اعضا: این راه قبل از سالهای ۱۹۸۹ اصلی‌ترین راه انتقال هپاتیت C محسوب می‌شد. امروزه با برقراری سیاست‌های سلامت خون شامل غربال‌گری در اهدا کنندگان و خون‌های اهدایی و تکنیک‌های غیر فعال‌سازی ویروس که بر روی فرآورده‌های خونی انجام می‌شود تا حدودی جلوی ایجاد آلودگی از این طریق گرفته شده‌است (گرچه این احتمال هنوز وجود دارد بخصوص در افرادی که بطور مکرر نیاز به تزریق مشتقات خونی دارند)
  4. انتقال از طریق وسائل تیز، نافذ و تماسهای زیر پوستی: مهم‌ترین روش انتقال در این گروه، استفاده از سرنگ مشترک در معتادان تزریقی است. سایر فعالیت‌های همراه با انتقال ویروس که در این گروه قرار می‌گیرند شامل خالکوبی، طب سوزنی، ختنه، تزریق و غیره است.
  5. انتقال در حین ارائه خدمات تشخیصی و درمانی: انتقال ویروس به صورت عمده در دیالیز و همچنین از طریق ابزارهای آلوده در دندانپزشکی، جراحی، اندوسکوپی و سایر اقدامات تشخیصی و درمانی صورت می گیرد مثلاً در مصر که بیشترین نرخ آلودگی به HCV(هپاتیت سی) در جهان را داراست٬ عامل دندانپزشکی اصلی‌ترین راه انتقال شناخته شده‌است. احتمال ایجاد تغییر در سرم خون بدنبال حوادث شغلی نظیر فرو رفتن سوزن در مورد هپاتیت B و آنتی‌ژن(IgE) مثبت ۳۷ تا ۶۲ درصد ذکر شده است در حالیکه این رقم در مورد هپاتیت ‎۸/۱% C است. احتمال انتقال HCV در حین ارائه خدمات بهداشتی درمانی از طریق تماس‌های مخاطی بسیار نادر است.
  6. سایر راه های انتقال: در هپاتیت C حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد موارد عفونت خود بخود فروکش خواهد کرد ولی در ‎۸۰% موارد آلودگی بصورت مزمن در بدن باقی خواهد ماند. لازم به یادآوری است که‌در ویروس هپاتیت B به‌علت مقاومت بالا، ویروس می تواند ۷ تا ۱۰ روز بر روی سطوح باقی بماند و باعث انتقال آلودگی شود لذا وسایل مشترک و همچنین روزمره مانند مسواک، شیشه شیر بچه، اسباب بازی، ظروف غذاخوری، قیچی و غیره می توانند در انتقال نقش داشته باشند. درصد زیادی از فرزندان مادران با HBsAg مثبت که در طی حاملگی و زایمان آلوده نشده‌اند بعلت تماس‌های نزدیک با مادر یا خواهر و برادرهای آلوده طی ماهها یا سالهای اول زندگی، آلودگی را کسب خواهند نمود(انتقال افقی).

تشخیص هپاتیت سی

تشخیص اولیه هپاتیت سی به ندرت در طی مرحلهٔ حاد این بیماری انجام شده، چراکه بیشتر افراد آلوده هیچ نشانه‌ای را در طول این مرحله تجربه نمی‌کنند. کسانی هم که اندک علائمی در مرحله حاد بیماری دارند٬ به‌اندازه کافی به دنبال مراقبت‌های پزشکی نیستند تا به پزشک مراجعه کنند. تشخیص در فاز مزمن هپاتیت سی نیز چالش‌ برانگیز است چراکه به دلیل عدم وجود علائم ویژه و تا زمان پیشرفت کامل بیماری و تخریب کبد، که تا سال‌ها ممکن است ادامه داشته‌باشد٬ معمولاً پنهان می‌ماند. در بیشتر مواقع٬ تشخیص یک هپاتیت مزمن کهنه٬ توسط پزشک یا پرستار و به‌صورت اتفاقی صورت می‌گیرد٬ جاییکه در تاریخچه پزشکی بیمار و یا بر بدن بیمار آثار تزریق مواد و یا خالکوبی(تتو) دیده می‌شود و به‌دنبال آن آزمایش‌های خونی ویژه درخواست می‌گردد.

به‌هرحال ویژگی غالب بالینی در تشخیص هپاتیت مزمن٬ هیپرترانس‌آمینازی یا بالا بودن ترانس‌آمیناز است و برای ارزیابی شدت آسیب بافت، با استفاده از شاخص فعالیت بافتی نکروز در پریپورتال٬ آسیب پارانشیم٬ التهاب پورتال و در نهایت فیبروز مدنظر قرار می‌گیرند. در ‎۷۰٪ تا ۹۰٪ پرونده‌ها(بسته به مدت‌زمان ابتلا به ویروس) می‌توان با آزمایش‌های سرولوژی میزان پادتن ویروس (HCV antibody) را اندازه‌گیری و پی به وجود ویروس(و نه عفونت هپاتیتی) در بدن برد و این بدان معناست که صرف وجود پادتن(آنتی‌بادی) در بدن برای تشخیص عفونت کافی نبوده و نیاز به آزمایش‌های تکمیلی در جهت تأیید عفونت هپاتیت در بافت کبد می‌باشد. در هرصورت انجام آزمایش‌های روتین روشی معمول است و به‌عنوان راه‌های شناخت زودهنگام وجود بیماری در بدن نیز کاربرد دارد.

این آزمایش‌ها شامل موردهای زیر است:

  • آزمون میزان ترانس‌آمیناز (معمولاً در بیمار ۵ تا ۳۰ برابر حد نرمال است)
  • آزمون آنزیم کبدی ALT-SGPT و همچنین AST-SGOT
  • آزمایش میزان فسفاتاز آلکالین (در بیمار حدود ۳ برابر نرمال)
  • اندازه‌گیری بیلیروبین در سرم خون
  • میزان آمونیاک و پی‌تی‌تی(زمان ترومبوپلاستین خون) تغییری نشان نخواهد داد.
  • در صورت اثبات وجود ویروس در بدن و با تکرار آزمون پادتن ویروس پس از شش ماه می‌توان به مزمن بودن هپاتیت پی برد.

 درمان هپاتیت سی 

درمان ویروس هپاتیت سی ( HCV ) ویروس ها را در بدن از بین می برد. درمان فعلی برای هپاتیت مزمن C بصورت ترکیبی از داروها است. انتخاب دارو و طول مدت درمان بستگی به ژنوتیپ ویروس دارد. نوع Genotype 1a شایع ترین در ایالات متحده است و در حال حاضر چندین گزینه درمانی توصیه شده با استفاده از ترکیبی از داروهای ضد ویروسی قوی وجود دارد. ضد ویروس های اقدام مستقیم (DAAs) جدیدترین داروهای موجود برای درمان ویروس HCV هستند. این داروها با هدف قرار دادن مراحل خاص در چرخه عمر HCV از تولید مثل سلول های ویروسی جلوگیری میکنند .

قبل از در دسترس بودن DAAs، درمان HCV مزمن با کمتر از میزان درمان ایده آل، طولانی و ناراحت کننده بود. در حال حاضر نرخ بهبودی این بیماری بیش از 90 درصد است. میانگین مدت درمان آن بین 8 تا 12 هفته است. این داروها به خوبی تحمل می شوند و شایع ترین عوارض جانبی انها سردرد و خستگی است. با این حال، داروهای جدید درمان HCV می تواند هزینه ای بالا داشته باشند.

حتما بررسی کنید که آیا درمان ترکیبی DAA تحت پوشش بیمه ی شما قرار میگرد یا خیر ، و چه اطلاعاتی برای تأیید پوشش مورد نیاز است.

این بهترین روش برای درمان زود هنگام HCV مزمن است؛ پیش از آنکه بیمار دچار گسترش عوارض شده و یا موقعیت وی به شرایط تهدید کننده زندگی پیشرفت کند. به عنوان آموزش، غربالگری مبتنی بر ریسک، جلوگیری از قرار گرفتن در معرض، و رسیدن درمان های قابل تحمل ادامه می یابد؛ چشم انداز پیشگیری از عوارض جدی کبد و درمان افرادی که عفونت مزمن هپاتیت C را دارند، هرگز بهتر نبوده است.

 پیشگیری از ابتلا به هپاتیت سی

پیشگیری از HCV شامل محدود کردن مواجهه با ویروس در مراحل اول است. از آنجایی که HCV تنها از طریق قرار داشتن در معرض خون آلوده و از طریق خون منتقل می شود، یکی از راه های جلوگیری از گسترش ویروس HCV، عدم تقسیم سوزن ها و جلوگیری ازهرگونه تماسی با خون افراد دیگر است . پس از شناسایی افراد مبتلا به HCV  ، این افراد باید واکسن های هپاتیت A و B را دریافت کرده و تغییرات شیوه زندگی را برای ارتقاء سلامت کبد به میزان لازم درنظر داشته باشند. چاقی، مصرف سیگار، دیابت و مصرف الکل می تواند سرعت زخم کبدی را افزایش دهد. مهم است که همه افراد مبتلا به عفونت HCV سلامت خوبی داشته باشند. این شامل موارد زیر است:

– اجتناب یا ترک سیگار

– حفظ وزن ایده آل

– مدیریت مشکلات موجود در سلامت

– خودداری کردن از نوشیدن تمام مشروبات الکلی


وبسایت داروخانه مرکزی امام رضا مشهد | بانک اطلاعات دارویی ، اخبار و مقالات پزشکی

به اشتراک گذاری:

برچسب ها: هپاتیت

درج نظر


تاکنون نظری برای این مطلب درج نشده است.